Վատնված գումարներ, անարդյունք նախագծեր՝ Սևանա լճի փրկության համար. «Հետք»

Շրջակա միջավայրի նախարարությունը 2025թ․ մարտին ավարտեց 5,68 մլն եվրո արժողությամբ «Սևանա լճի շրջակա միջավայրի պահպանություն» (EU4Sevan) հնգամյա ծրագիրը։ Ծրագրի բաղադրիչներից մեկը Սևանա լիճ լցվող կեղտաջրերի մաքրման ծառայությունների բարելավումն էր, կեղտաջրերի մաքրումն ու կառավարումը։ Այս մասին գրում է Հետքը:

Սևանա լճի էկոհամակարգը վերականգնելու նպատակով Կառավարությունը 2022թ․ դեկտեմբերի 8-ին հաստատել է «Սևանի ջրավազանային կառավարման տարածքի 2022-2027թթ․ կառավարման պլանը»։ Եվրոպական միության և Գերմանիայի կառավարության համաֆինանսավորումով իրականացվող «EU4Sevan» ծրագիրը, որը 2020թ․ սեպտեմբերից իրականացնում էին Շրջակա միջավայրի նախարարությունը (ՇՄՆ), Գերմանիայի միջազգային համագործակցության ընկերությունը (GIZ) և ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագիրը (ՄԱԶԾ), պետք է լուծումներ գտներ կառավարման պլանում տեղ գտած օրախնդիր հարցերին։

Կառավարման պլանում լճի աղտոտման մի քանի հիմնական պատճառ է նշվում՝ կեղտաջուր, աղբ, որը հիմնական գործոնն է, արհեստական ձկնաբուծություն լճում, անասնապահություն, հողօգտագործում, ջրային ռեսուրսների ոչ խնայողաբար օգտագործում և այլն:

Ծրագրի իրականացման երրորդ տարում, 2023թ․ վերջին Գիտությունների ազգային ակադեմիայում Սևանա լճի էկոհամակարգի պահպանությանն առնչվող ռազմավարական խնդիրները քննարկելիս «EU4Sevan» ծրագիրն իրականացնողները ներկայացրել են ծրագրի արդյունքները։ Քննարկման մասնակիցներն ակնհայտորեն դժգոհել են, որ տասնամյակներ խոսվում է նույն խնդիրների մասին, բայց դրանք լուծելու համար ոչինչ չի արվում:

Սևանա լճի պահպանության փորձագիտական հանձնաժողովը ղեկավարող Բարդուխ Գաբրիելյանը հայտնել էր, որ ծրագիրն իրականացնողները ոչ մի նոր բան չեն ներկայացնում:

«Քանի՞ կմ կոյուղի է կառուցվել, քանի՞ մաքրման կայան է տեղադրվել, քանի՞ տոննա լվացքի փոշի է փոխարինվել անվտանգ փոշիով ․․․»,- հարցրել էր հանձնաժողովի անդամներից Երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտի տնօրեն Խաչատուր Մելիքսեթյանը:

Լեյբնիցի անվան քաղցրահամ ջրերի էկոլոգիայի և ներքին ջրերի ձկնաբանության ինստիտուտի ներկայացուցիչ, բնապահպան Մարտին Փուշը մասնակիցներին հուսադրել էր՝ ասելով, որ Սևանա լճի բոլոր խնդիրները լուծելի են: Նա ներկայացրել էր Գերմանիայի փորձը․ 60 տարի առաջ Գերմանիայում նույն իրավիճակն էր՝ գետերն աղտոտված էին, լճերը` ծաղկած: Օրինակ՝ Կոնստանցի լճի փրկության լավագույն լուծումը եղել է կոյուղաջրերի մաքրման կայաններ և կոյուղատարեր կառուցելը:

«Սևանի ջրավազանային կառավարման տարածքի 2022-2027թթ․-ի կառավարման պլանը» նույնպես նախատեսում է արդիականացնել Սևանա լճի ավազանում գտնվող երեք համայնքների՝ Գավառ, Մարտունի և Վարդենիս, կեղտաջրերի մաքրման կայանները: Հաշվարկել են նաև ԿՄԿ-ներն արդիականացնելու ծախսերը, ժամանակացույց են կազմել։ Նշված ԿՄԿ-ների վերակառուցման հնարավորության վերաբերյալ ասվում է, որ ի սկզբանե նախատեսվել է կայանները կառուցել որպես եռաքայլ՝ նախնական, մեխանիկական և կենսաբանական մաքրման համալիր, և այդ նպատակի համար տրամադրվել է համապատասխան տարածք:

Կառավարությունում համոզված են, որ այդ ԿՄԿ-ներն արդիականացնելուց հետո երեք քաղաքների մաքրված կեղտաջրերն անվտանգ կլինեն լճի համար, կարող են նաև օգտագործվել ոռոգման և տեխնիկական նպատակներով: Այդ համոզումն ունեին նաև «EU4Sevan» ծրագիրն իրականացնողները։

2023թ․ մայիսի 23-ին Գավառ քաղաքի կեղտաջրերի մաքրման կայանի արդիականացման մասին համաձայնագիր է ստորագրվել Շրջակա միջավայրի նախարարության, Ջրային կոմիտեի, «Վեոլիա Ջուր» ՓԲԸ-ի և Գերմանիայի միջազգային համագործակցության ընկերության միջև։ Նախատեսվում էր Գավառի ԿՄԿ-ն համալրել կեղտաջրերի պարզեցման HUBER ֆիրմայի կառուցվածքով, որը, նրանց համոզմամբ, ավելի արդյունավետ կդարձնի կեղտաջրերի մեխանիկական մաքրման գործընթացը: Կայանի արդիականացումն իրականացվելու էր «EU4Sevan» ծրագրի շրջանակում։ Նախնական հաշվարկներով՝ դրա համար կպահանջվեր 803 մլն դրամ, ԿՄԿ-ն պետք է շահագործման հանձնվեր 2025թ․-ի 3-րդ եռամսյակում։

Նշված ժամանակամիջոցում՝ 2025թ․ հուլիսի  23-ին, շահագործման հանձնվեց ոչ թե Գավառի արդիականացված ԿՄԿ-ն, այլ Գավառ համայնքի Նորատուս գյուղի թիվ 2 մանկապարտեզի կեղտաջրերի մաքրման կայանը։ «Նոր կայանը կմաքրի կեղտաջրերը ոռոգման չափանիշներին համապատասխան և թույլ կտա մաքրված ջուրն անվտանգ վերօգտագործել ոռոգման նպատակներով՝ նպաստելով Սևանա լճի էկոհամակարգի պահպանությանը»,- կայանի բացման ժամանակ հայտնել են «EU4Sevan» ծրագիրն իրականացնողները։

Ավելին՝ սկզբնաղբյուրում: