Ինչո՞ւ իշխանությունը չհրաժարվեց մարզպետարաններից. Hetq.am

Ութ տարի առաջ Կառավարությունը մարզպետարանները պետության համար ավելորդ բեռ էր համարում  և ցանկանում էր դրանցից ձերբազատվել: 2018-ին սա հեղափոխական օրակարգի մաս էր։ Ժամանակը ցույց տվեց, որ իշխանության համար, ինչպես նախկինում, այժմ էլ դրանք քաղաքական գործիք են: Գրում ՝ Հետքը:

Որքա՞ն արժի մարզպետի ինստիտուտը պետության համար

2021 թվականի հունիսի 20-ի  խորհրդարանական ընտրություններից հետո հաղթող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը նախատեսում էր կրճատել մարզպետների լիազորությունները, որի հետևանքով կկրճատվեր նաև պետական բյուջեից տրամադրվող գումարը։ 2022 թվականին պետական բյուջեից տասը մարզպետների աշխատակազմերին հատկացվել է 5 միլիարդ 377 միլիոն դրամ, որը 2021 թվականի համեմատ պակաս է եղել 12.10%-ով։ 2023-ին հատկացումներն աճել են 12.12%-ով՝ կազմելով 6 միլիարդ 28 միլիոն դրամ, 2024-ին նվազել են 1.6%-ով, 2025-ին՝ կրկին նվազել, այս անգամ՝ 18.7%: 2026-ին բոլոր մարզպետների աշխատակազմերին հատկացվող գումարը նախորդ տարվա համեմատ նվազել է 0.5%-ով՝ կազմելով 4 միլիարդ 798 մլն դրամ։

Լոռու մարզպետի աշխատակազմի 2025 թվականի բյուջեի կատարողականը ցույց է տալիս, որ մարզպետի աշխատակազմին հատկացված ֆինանսների մեծ մասն օգտագործվել է աշխատավարձերի, պարգևատրումների և հավելավճարների համար՝ 503 մլն դրամ՝ 562 մլն 459 հազար դրամից։ Մոտ 30 մլն դրամ ծախսվել է շենքերի պահպանման, կոմունալ ծախսերի, սոցիալական նպաստների, ներքին գործուղումների համար։ Բյուջեի մնացած մասը կազմում են համակարգչային, ներկայացուցչական, կառավարչական ծառայությունները և այլն։

Արագածոտնի մարզում ևս բյուջեի մեծ մասն օգտագործվում է աշխատավարձերի և պարգևատրումների համար՝ 428 մլն դրամ՝ 480 մլն դրամանոց բյուջեից։ Մյուս մարզերի պարագայում պատկերը քիչ է տարբերվում։ Բյուջեի չափը մարզից մարզ կարող է փոխվել, բայց դրանց ծախսման նպատակները և չափաբաժինները, հիմնականում, նույնն են․ այսինքն՝ մարզպետի աշխատակազմին հատկացված գումարի մեծ մասն օգտագործվում է աշխատավարձերի և պարգևավճարների համար։

Ինչ էր նախատեսել Կառավարությունը մարզպետարանների համար և ինչ է արել

Կառավարության 2021-2026 թվականների գործունեության միջոցառումների ծրագրով, մարզպետարանների համար սահմանվելու էին միատեսակ կառուցվածք և գործառույթներ։ Նույն ծրագրով պետք է իրականացվեին լիազորությունների ապակենտրոնացմանն ուղղված միջոցառումներ, խորքային վերլուծություն կատարվեր պետական հատվածում բոլոր անարդյունավետությունները վեր հանելու և համարժեք վերանայման աշխատանքներ իրականացնելու համար:

Սրանք Կառավարության հիմնական խոստումներն են մարզպետարանների առնչությամբ։ Մինչ այս Կառավարության ձևավորումը՝ արդեն սկսվել և իրականացվել էին մի շարք փոփոխություններ, որոնցով մարզպետարանների լիազորությունների շրջանակը փոքրացել էր, և դրանք տրվել էին կա՛մ նոր խոշորացող համայնքներին, կա՛մ գործադիր իշխանության այլ մարմինների։

Փաշինյանի կառավարությունն այս ընթացքում որոշ փոփոխություններ արել է մարզպետների լիազորություններում՝ սահմանափակելով կամ նոր լիազորություններ տալով։ Մինչև նախորդ տարվա օրենսդրական փոփոխությունները մարզպետներն ավելի լայն լիազորություններ ունեին կրթության ոլորտում․ ուսումնական հաստատություններում իրագործում էին պետական հանրակրթական ծրագրեր, կազմակերպում էին ուսումնական հաստատությունների աշխատանքը։ Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության նախաձեռնությամբ կատարված օրենսդրական փոփոխությունները հանգեցրին նրան, որ 2026 թվականի սեպտեմբերից մարզպետների աշխատակազմերի ենթակայությամբ գործող դպրոցները բովանդակային մասով կփոխանցվեն ԿԳՄՍ նախարարությանը։ Փոփոխության համաձայն՝ մարզպետները աջակցում են ուսումնական հաստատությունների կողմից կրթության մասին օրենսդրության կատարմանը, իրականացնում են մշտադիտարկում բնագավառում տիրող իրավիճակի վերաբերյալ։ Կրթության ոլորտում մարզպետն ապահովում է մարզում գործող կրթական հաստատությունների շենքերի կառուցումը, պահպանումն ու շահագործումը։ Իրականացնում է մշտադիտարկում և այլն։

Փոփոխություններ են արվել նաև առողջապահության ոլորտում։ Նախորդ տարվա փետրվարին Կառավարության որոշմամբ մարզային բոլոր բժշկական կենտրոններն անցել են Առողջապահության նախարարության ենթակայության տակ։ Մարզպետի տեղակալի՝ աշխարհազորային պայմանական զորամիավորման ղեկավար լինելու լիազորությունը ևս հանվել է: Բացի լիազորությունների սահմանափակումից, նախատեսվել են նորերը։ Օրինակ՝ 2026-ի հունվարին կատարված փոփոխության համաձայն, մարզպետին կարող է վերապահվել պետական բաժնետոմսերի կամ բաժնեմասերի կառավարման իրավասություն:

Ավելին՝ սկզբնաղբյուրում: